Dodoens Kruiden
Home Up Inhoud Wandelgebieden Natuurgidsen Schilde Natuurlinks Kalender Focus

 

Inhoud
Wandelgebieden
Natuurgidsen Schilde
Natuurlinks
Kalender
Focus




 

DODOENSTUIN

Aalbes(Rode) Ribes rubrum rode Aelbesien

Cultuurplanten uit deze soort, en/of met kruisingen met andere ribes soorten. Jam. Jenever.

Mned. Ael, ale, bier. De aalbes komt uit O. Europa/Siberie. Witte bloem/Rode bes. Vitaminerijk.

Goed voor Hoes/heesheid.

Adelaarsvaren Pteridium aquilinum Varen wijfken

Vruchtdragende bladeren zijn zeldzaam. Doorsnede van het onderste deel van de bladsteel lijkt op een adelaar(dubbele). De jonge scheuten zijn eetbaar als asperges(Oudemans). <> Giftige wortelstok en bladeren !?, minder naarmate ouder??, kankerverwekkend.

Jonge scheuten lichtbruine kleurstof om wol te verven. De wortels dienen als compost voor orchidee-en(humusvormer).

Wortel = wormafdrijvend middel. Gedroogde bladeren houden hondenhok vlooienvrij.

Aquila = adelaar. Pteron = vleugel. Pteris = Varen.

Akkerdistel Cirsium arvense wilde Distelen

Composiet. Bloemen hebben als enigste distel een zoetige, muskusachtige geur. insecten(vlinders). Tweehuizig.

Akkerdistel = ook "Boerenplaag" genoemd(meest voorkomende). Zaad putters, voeder voor zeugen.

Cirsium komt van Grieks(Kirsion) voor Distel, komt van kirsos = spataderen, dus middel tegen spataderen in de oudheid.

Vroeger wel eens als urineafdrijvend middel en ook om de eetlust op te wekken, laxerend.

Akkerwinde Convolvulus arvensis Cleyne clocxkens winde(Wrange)

"onkruid" voor boeren(wortels!) "duivelsdarmen". Pionierplant. Huidreactie bij aanraking mogelijk(fotosensibilisatie). Stoffen uit de wortel veroorzaken diarree. Cfr legende van voerman die vastzat in de modder. Wortels hebben vorm van kurkentrekker. Groeit snel.

Het sap van de wortel is purgatief. Vroeger een wondmiddel door vroedvrouwen gebruikt.

Convolvulus = omwikkelen, arvensis = op akker groeiend. Wit/Rose bloem. Giftig.

Beekpunge Veronica beccabunga Water pongen

Bloeiende stengels altijd boven water. Lijkt op Blauwe Water-ereprijs.

Beheer: greppel- en slootkanten niet kaal maaien.

Oostduits bungo = knol. Urineafdrijvend, bloedzuiverend, wondhelend. Bevat jodium vr/d schildklier. Beccus = snavel, pungare = steken.

Eeuwenlang gebruikt tegen scheurbuik.

Beemdkroon Knautia arvensis Scabiose

Soms 2-slachtige bloemen, andere enkel vrouwelijk. Nectarplant voor dagvlinders; drachtplant voor honingbijen, hommels en solitaire bijen.

Beheer: eenmaal laat in het seizoen maaien. Vroeger medicijn tegen schurft, M.E.: pest, verkoudheden, kortademigheid en longziekten.

Beemdooievaarsbek Geranium pratense Blauw Booterbloemen

Veel tuinvarieteiten. Drachtplant voor honingbijen, hommels, solitaire bijen, vlinders. Afhankelijk v/d situatie een- of tweemaal per jaar maaieneind juli en oktober; als ruigtkruidenvegetatie eventueel alleen in oktober of zoombeheer; bij een vroege maaibeurt in mei ontstaan er gedrongen rijkbloeiende planten.

Bergcentaurie Centaurea montana Grote Corenbloemen

Cfr korenbloem, composietenfamilie. Verwilderde sierplant.Ook adventiefplant.

Betonie Stachys officinalis wilde Camille

Cfr bosandoorn. Lipbloemige. Geneesmiddel bij bloedingen. Betonie groeit op keiharde grond(beton?, neen cfr bewton).

Stachys = korenaar. Vroeger Betonica, van het Keltisch bew, hoofd, en ton, goed hoofdpijn, hoofdverkoudheden + tal v. andere.

Bijvoet Artemisia vulgaria byvoet

Artemisia = Godin Artemis(Diana), die behalve de jagers ook de kraamvrouwen beschermde, dus vroeger als geneeskruid bij zwangerschappen en geboorte gebruikt(maandstondenregelaar). Vulgaris = gewoon(komt veel voor).

Bijvoet = oud gebruik om de plant aan de voet te binden tegen vermoeidheid(Werd ook door de Romeinen in de sandalen gedaan tegen vermoeidheid en pijnen).

Signatureleer: vruchtafdrijvend(cfr artemesia).

Geneeskracht: spijsverteringsstoornissen, eetlust, diarree. De plant in schoeisel verlicht vermoeide voeten. Zou toch helpen bij moeilijke bevallingen en het afdrijven van de nageboorte. Behandeling v. epilepsie.

Gebruik: Insektenverdrijvend(Mottenverdrijvend), omwille van de alsemgeur. Vroeger i.p.v. hop gebruikt.

Keuken: als toekruid bij vette spijzen, een takje een dag in witte wijn laten trekken.

Heksen: Bijvoet wordt wel eens 'de moeder der kruiden' genoemd. Het is een van de heilige kruiden, die men in het vuur moet werpen om bevrijd te raken van ziekten en kwalen en om heksen en duivels te verdrijven.

Bilzekruid Hyoscyamus niger Cleyn havickcruyt/?Swerten Bilsen

Oude begeleider v/d menselijke cultuur. Niger = zwart(bloemhart).

Hys = varken, en kyamos = boon. Giftig(nachtschade) werkt op autonome zenuwstelsel(gladde spieren(, geneeskrachtig(verdovend, laxatief). Bilzekruid werd wel eens gebruikt om het lijden van gemartelden te verzachten.

17e E., rustige slaap voor kinderen: Bilzekruid- en ijzerhardwortels moeten versneden worden tot kralen, in wijn gedrenkt en dan rond de hals van de kinderen gehangen(hallucinerend, + alcohol !!).

Signatureleer: zaden = tanden narcose bij het trekken van tanden tot de komst van chloroform.

Bitterzoet Solanum dulcamara Alfsrancke

Nachtschadefamilie. In bossen tussen struikgewas en tegen heggen op vochtige plaatsen. Paarse bloemen. Eerst groene, dan gele, en daarna rode bessen. Giftig(nachtschade), vooral de onrijpe besen!, De wortel en de stengel smaakt eerst bitter en dan door invloed van speeksel zoet bitterzoet, "hoe langer hoe liever", "wild zoethout". Werd gebruikt tegen betovering v/h vee. Ingredient in liefdesdranken.

Solanum = kalmeren/ pijnstiller. Tot 18e E. gebruikt voor geelzucht. Vermeld in Duitsland: Herbarius 1485.

Volksgeneeskunde: huidonstekingen, reuma( "oudmannetjeshout"), astma en bronchitis,

Kruidengeneeskunde: laxerend, urinedrijvend, zweetdrijvend, maar vooral als bloedzuiverend middel.

Dulcamara, van dulcis(zoet) en amara(bitter) dus omgekeerd, vroeger soms goed, cfr Dodoens: De jonge Cruydtbeschrijvers hebben t in Latijn amara dulcis, Amarodulcis ende meestendeel Dulcamara gheheeten, , al oft men seyde Bitter-soete oft Soetbittercruydt/ om dat de bladeren daer van gheknauwet zijnde/ eerst eenen bitteren/ ende daer nae eenen soeten oft smetten smaeck hebben.

Alfsrancke: Alf of Elf(in bijgeloof boze geesten) werd met de min of meer giftige plant in verband gebracht. Ranken = optrekken.

Blauw Guichelheil Anagallis foemina Guychelheyl wijfken

Sleutelbloemfamilie. Blauw, meestal op kalkgrond. Beguicheld = niet goed bij zijn verstand, geneeskruid hiervoor(heil=helen).

De arvenis(= Guichelheil, = "Rode muur", kalmerend) = Guychelheyl manneken bij Dodoens(onderscheid van bij Dioscorides).

Signatureleer: kleine ronde vruchtkapsels kale schedel helpt tegen krankzinnigheid.

Blauwe Bosbes Vaccinium myrtillus Swert Crakebesien

Heidefamilie. Vitaminerijke lekkere vruchten. Gedroogde bessen tegen diarree. De rode compote(vroeger anti-septisch).

Ook gebruikt tegen keel- en mondinfecties(thee uit bladeren), bessen bevatten antibiotica .

Heilig kruid. Paarse kleurstof i/d M.E. .

Blauwe(Duitse) Lis Iris germanica Lisch over zee

Lissenfamilie. Iris - regenboog/boodschapster. Blauwe of Duitse Lis, oorsprong = ?. Diverse, overwegende blauwbloemige Lissoorten zijn verwilderde cultuurplanten.(Stinkende Lis, Dwerglis, Blauwe Lis). Oude tuinplant, parfum v/d wortel.

Bosaardbei Fragaria vesca Eerdtbesien

Rozenfamilie. Aardbei vroeger symbool van werelds genot. Vlezige schijnvrucht. Gekweekt = kruisingen met Amerikaanse rassen.

Waardeplant voor Aardbeidikkopje. Bei van bes, = rood(Angelsaksisch).

Fragaria van fragum = Aardbei", vesca = zwak, fijn. Onovertroffen smaak.

Thee(jonge bladeren): samentrekkende werking, urinedrijvend. Aarbei: zenuwzwakte, nierkwalen. Heilig kruid(drietalligheid).

Bosanemoon Anemone nemorosa Cleyn hanevoet/Aprilschen hanenvoet

Ranonkelfamilie, bloei: III-V. Meestal witte bloemen, soms gekleurd, door de ondergrond of licht?

Geofiet zoals het speenkruid. De energie zit in de wortelstok(cfr wortelknolletjes bij het speenkruid), dus vroege fotosynthese mogelijk(voorjaarsbloeier). Aan de wortelstok komen de steriele bladeren. Rond de bloem staan de "omwintelingsbladeren".

Kleistogaam: De bloem heeft veel meeldraden die voor zelfbestuiving zorgen, deze bloem is ook kleiner, en blijft gesloten.

Anemoon = wind. Anemone was een nimf die door de windgod Zephyrus bemind werd. Zijn vrouw kon dit niet verdragen en werd jaloers. Ze veranderde de nimf in een bosanemoon. Zo komt het dat de bloem nu bij het minste zuchtje wint al beweegt, want dan is Zephyrus bij haar. Sylvestris = bosplant.

Signatureleer: waterafdrijvend

Het giftige sap(gemengd met vet van een oude zeug) werd in de Middeleeuwen gebruikt tegen melaatsheid. Tot voor kort verkocht men nog anemoonaftreksel tegen sproeten.

Volksnaam: "Tournemidi". De bloem draait zich met de zon mee, vandaar soms "achteromkijkertje" genoemd.

Ranonkelfamilie, dus giftig, niet na droging.

Bosrank Clematis vitalba ?Lijnen

Ranonkelfamilie. Hier een van de weinige lianen. De gedroogde stengels werden vroeger wel gerookt, wat vrij gevaarlijk was, want de sappen van de plant zijn giftig. Ook vroeger artsenijplant, maar geen onderscheid met de Clematis recta(clematis): onstekingen.

Braam(Gewone) Rubus fruticorus Braembesien

Rozenfamilie. Natuurlijke bescherming voor: Romeinen, zoogdieren, nachtegaal en braamsluiper.

Geneeskracht: diarree, gorgelmiddel, bloedstelpend, brandwonden

Gebruik: voor touw, en verwerkt in manden en bezems.

Keuken: het sap diende om rode wijn bij te kleuren, jam.

Brem Sarothamnus(Cytisus) scoparius Brem

Vlinderbloemige. Sarothamnus = bezemstruik "bezembrem", ideale heksenbezem(of berketwijgen). Giftig.

De tuinderszwierden met hun brembezems in het rond om slakken en rupsen te verjagen.

Bezem aan de voordeur verwachting. Nu nog: welkom(drankje).

Geneeskunde: hartziekte, moeilijke bevallingen. Vroeger tegengif bij slangenbeten. Urinedrijvend.

Twijgen bezems, manden.

Citroengele Honingklaver Melilotus officinalis Ghemeyn Mellilote

Zo-ook:Goudgele en Witte Honingklaver (Melilotus altissimus, albus)

Vlinderbloemige. Langs rivieroevers. Geneeskrachtig(Trombose bestrijding). Bloemen bevatten veel nektar(cfr de naam honing), bijgevolg veel insekten. Bevat cumarine(cfr geur pas gemaaid gras). Daarom legden de mensen vroeger gedroogde honingklaver tussen de kleren(frisse geur en tegen de motten).

Bij beschimmeld hooi kan de cumarine in giftig cumarol of zelfs in dicumarol omgezet worden, die zijn bloedverdunnend zodat bloedingen kunnen ontstaan bij dieren.

Een derde gelijkaardige soort is de Citroengele Honingklaver(M. officinalis).

De honingklaversoorten zijn gemakkelijk van klaver te herkennen door hun lange, aarvormige bloeiwijze.

Geneeskunde: bloedverdunners

Citroenkruid Artemesia abrotanum cleyne averoone

Composiet, cfr bijvoet.

Flevos kruiden hoek: Ook bekend als Averuit. De bladeren en bloeiende takjes worden verzameld en gedroogd, dit het beste op horren. Gebruik per dag tien gram gedroogd kruid in een glas water. Wordt gebruikt voor de bestrijding van bloedarmoede, bleekzucht en maag- en darm-storingen zoals dairree. Ook bij vermagering werkt het eetlust opwekkend. Verder verdrijft het wormen in de ingewanden, helpt het geneesproces bij kleine wondjes, een paar takjes in de kast houdt de motten uit de kleren en het werkt menstruatie bevorderend. Het mag nooit gebruikt worden tijdens zwangerschap!

Cypreswolfsmelk Euphorbia ciparissias Cypressen wolfsmelck

Wolfsmelkfamilie, cfr tuinwolfswelk, kroontjeskruid. Giftig wit melksap. Inheems in Europa(niet GB en Scand.)

Dagkoekoeksbloem Silene dioica Roode Jenettekens

Koekoeksbloem(Melandrium rubrum(dag),album(avond), noctiflorum(nacht)). Andere ook gebruikte Wet. Naam.

Anjerfamilie. 2-huizige plant(niet de nachtk.?).

De plant bloeit wanneer de koekoek terug is. De bloemen van de Dagkoekoeksbloem zijn paarsrood, die van de Avondskoekoeksbloem wit en de Nachtkoekoeksbloem gelig. De avondskoekoeksbloem is een verbastering van de Dagkoekoeksbloem.

In Engeland geloofde men dat als een kind de bloem zou plukken, iemand van zijn familie zou sterven.

Damastbloem Hesperis matronalis Mastbloemen

Kruisbloemfamilie. Sierplant. Inheems in Italie. Plant v/h verraad(ruikt allen s avonds). Vit. C .

Doperwt Pisus sativum Groote Erwten

Cultuurplant, dopert ook voor jonge, groene erwt.

Dophei(Gewone) Erica tetralix Cleyn heyde

Heidefamilie. Ereike = heideveld of heideplant. Tetra = vier = 4 bladeren.

Dotterbloem Caltha palustris Dotterbloemen

Ranonkelfamilie. Veel insectenbezoekers. Enigszins giftig door boeren bestreden.

Dragon Artemisia dracunculus Dragon

Composiet, cfr idem Bijvoet geslacht. Keukenkruid.

Driekleurig viooltje Viola tricolor ?Penseen

Vanaf 16e E als geneeskruid, nu: hoest, reuma, longz., blaasontstekingen,

Homeopathie: Het middel is goed bruikbaar voor eczeem bij kinderen(urine kan geur van kattepis krijgen).

Viooltje is van oudsher het symbool v/d herinnering.(cfr pensee, pansy)

Dubbelloof Blechnum spicant Gracht Varen

Dubbellooffamilie. Fertiele en niet-fertiele bladeren(duidelijk verschillend naam)

Echte Gamander Teucrium chamaedrys Gamanderlijn

Lipbloemigen met bijzondere vorm van bloemkroon, cfr Valse Salie. Vroeger tegen diverse ziekten(Vb, jicht bij Karel V). Nu in alcoholhoudende dranken(stimulerende en versterkende eigenschappen).

Echte Kamille Matricaria recutita Wilde Camille

De blauwe, uit de bloemen gewonnen olie bevat azuleen. Deze heeft vooral een geneeskrachtige uitwerking op ontstekingen. De hoofdjes worden geplukt als het omwinsel nog juist groen is(er mag maar 1 cm stengel aanzitten, stofdeeltjes na drogen uitzeven).

Gebruikt als thee, gezet van gedroogde bloemen. Ook als pijnstillend middel(kiespijn, buikpijn), diarree.

Matricaria, van matrix = baarmoeder(bij het baren en kraambedziekten). Vroeger soortnaam = chamomilla Kamille.

"Apel, Appellijn en Ep(p)ellijn" (dialect) naar de appel of kwee geur(melon in milla = appel of kwee).

In de volksmond ook wel "moederkruid" genoemd(cfr Lat. Naam)

Echte Kervel Anthriscus cerefolium Kervel

Schermbloemfamilie, cfr fluitekruid en fijne kervel. Anthos = bloem en rhyskos = heg.

Flevo: kervelsoep, rouwkost, boterhambeleg. Tegen eczeem. Vitamine C rijk. Eetlustopwekkend, spijsvertering, en bloedzuiverend. Kervelsap in warme melk stopt de hoest. Vochtafdrijvend. Vermindert de melkgave.

Echte Koekoeksbloem Lychnis flos-cuculi Craeyebloemkens

flos-cuculi = koekoeksbloem, lychnos = licht, lamp voor de helder rode bloemen.

Voorspelling met wie het jonge meisje zou trouwen. Plukken onweer(kinderen geloofden dit).

Egelantier Rosa rubiginosa Eglantier

Hij verspreidt uit de talrijke klieren aan de onderkant van de blaadjes een tere geur(appeltjes!).

Egelboterbloem Ranunculus flammula Egelcoolen

Bedelaars gebruikten het sap om huidonstekingen te krijgen, wel minder giftig dan de Blaartrekkende Boterbloem.

Eikvaren Polypodium vulgare Boomvaren

Groeit op bomen, aan de voet van eiken. Polypodum = veelvoetig, naar de kruipende, vertakte wortelstok. Oud laxeermiddel., hoest. De wortel als zoethout.

Fenegriek Trigonella foenum-graecum fenigrieck

Grieks hooi(soortnaam). Vlinderbloemige met op klaver gelijkende bladeren. Inheems i/h M.Z. gebied. Veevoeder, keukenkruid( in salades), geneeskruid(keelpijn, zweren i/d mond, hoest en darmontstekingen, ). Vrouwen i/e harem gebruikten het om hun borsten te laten zwellen.

Onderdeel van Arabische gom(fenegriek, heemst, schubvaren, Plantago afra, en sommige accaciasoorten)

Framboos Rubus idaeus ?Vinnebesien

De vrucht is smakelijk maar ook van medisch belang, onder toevoeging van suiker maakt men er een siroop van om de smaak en de kleur van andere geneesmiddelen te verbeteren. Thee v/d bladeren diarree, verlichten van wee-en(fragrine).

Volgens Dodoens vormen de met honing gemengde bloemen een probaat middel bij oogonstekingen.

Gele Dovenetel Lamium galeobdolon doove Netelen

Soms wordt een vorm met lichtgevlekte bladeren als bodembedekker gebruikt.

Dovenetel (gevlekte, witte en gele) (Lamium maculatum,album , galeobdolon)

Lipbloemige. Lamos = muil, voor de vorm van de bloemen.

Mierebroodje(witte olie onderaan het nootje). De mieren slepen de vruchtjes naar hun nest, en zorgen bij verlies ervan voor verspreiding.

Witte(= album) Dovenetel werd toegepast bij menstruatieproblemen, infecties van de ademwegen en slapeloosheid.

Galeobdolon= gala en bdallo voor melk(en) en slaat eigenlijk nog op de Witte.

Uitzicht van netel om aan vraatzucht te weerstaan.

Gele Ganzebloem Chrysanthemum segetum Vokelaer

Composiet, cfr Margriet, maar dan gele bloemen. Veel vroeger een akkeronkruid(plaag).

Gele Morgenster Tragopogon pratensis Bocxbaert

De bloemen sluiten zich tegen de middag naam. Tragos =bok, en pogon = baard, naar de lange, witte haartjes v/d vruchtjes.

Vroeger werden de wortels gegeten.

Gevlekte Aronskelk Arum maculatum Calfsvoet

Aronskelkfamilie. Rottingslucht die vliegen aantrekt(gevangen ==>kruisbestuiving).

Verspreiding door bv. de merels door het eten van de rode bessen.

Vlekken zouden afkomstig zijn van de lanssteek van Christus, of uit de staf van Hogepriester Aron. Of van aros = nuttig, de wortel van de plant bevat veel zetmeel.

Maculatom = gevlekt, cfr ook in de Nl. naam.

Volksnamen: Aronsstaf, Koevoet, Kalfsvoet, Kindje-in't-pak naar het blad of de bloem.

Blad = Reumamiddel, en heeft een brandende prikkelige smaak.

Gewone Agrimonie Agrimonia eupatoria Agrimonie

Vroeger een veelzijdig middel tegen slagebeten, een slecht gezichtsvermogen, geheugenverlies en leverkwalen. Nog steeds aanbevolen bij gal- en leverkwalen.

Gewone Brunel Prunella vulgaris Bruynelle

Lipbloemige. Het Bijenkorfje heeft een blauw bijenkorf-achtig bloempje.

Brunel is een verbastering van prunella, wat gloeiend kooltje(bloemen?) betekent.

Of van het zeer oud Duits "Brunelle"(het kruid wordt in het najaar bruiner van kleur), zodat het bijnamen kreeg in het Frans(brunette, bonette). Vroeger tegen keelonsteking(cfr Halsbraune, hiervan brunel?).

Andere bijnaam: pernelleke.

Vroeger gebruikt als gorgelmiddel bij keelaandoeningen, leverstoornissen, ...

Keuken: jonge vruchtjes en bladeren als salade.

Gewone Duivekervel Fumaria officinalis Grysecom(Eertroock)

Vroeger bloedzuiverend, huidklachten. In de homeopathie behandelt men eczeem met verse, bloeiende Duivekervel.

Eertroock: men dacht vroeger dat de plant zich uit damp of walm die uit de aarde opsteeg, kon ontwikkelen(Fumaria!).

Duivekervel: duiven eten de plant graag, en gelijkenis met kervel.

Grysecom: Oudnederlands woord, grijnsen = wenen of huilen. Sap tranen in de ogen(cfr de opstijgende rook).

Gewone Ereprijs Veronica chamaedrys Cruypende Verbene manneken

Helmkruidfamilie. De gewone komt het meest voor. Zo hebben we ook nog de Grote-, de Akker-, de Blauwe Water Ereprijs, de Veld Ereprijs en de Beekpunge.

Veronica zou van zegebrenger komen, voor de geneeskracht. Ereprijs, omwille van genezing van Franse koning(zweren). Chamai en drus = nederige eik, bladen lijken op eikebladen, maar groeit laag bij de grond.

Gewone Reigersbek Erodium cicutarium Oyevaersbec

Verschillende ondersoorten. Waardeplant voor Bruin blauwtje.

Gewone Vlier Sambucus nigra Ghemeyne Vlier

Kamperfoeliefamilie. 5 (tot 7)- tallig oneven geveerde bladeren. Op stikstofrijke grond. Van de bessen kan men wijn en jam maken, die rijk zijn aan vitamine C.

Flierefluiter: Merg eruit halen ==> holle twijgjes = fluitje (of "flakkerbuis").

Merg = zacht materiaal, als reinigingsmiddel gebruikt(vroeger) of als vlierpit(lampen).

Geneeskrachtig: hoest-, en laxeermiddel(etherische olie), nachtelijk zweten. De rijpe bessen werken bloedreinigend en maagversterkend. Warme vlierbessenwijn bestrijdt de verkoudheid. De verse bast is urineafdrijvend en goed voor jicht en reuma.

Verfrissende drank als de bloemen versnipperd worden in suikerwater.

Giftig: verse schors, verse bladeren en onrijpe bessen.

Kleurstoffen: schors --> zwart, blad --> groen, bloemen --> blauw of paars. Judasoor(houtzwam) vooral op de Vlier.

Kon onheil(bij Kelten en Germanen) en vliegen verjagen.

Gewone Vogelmelk Ornithogalum umbellatum wit velt Aijeuijn

Vroeger in boerentuinen als sierplant. Leliefamilie.

Bach: Geestelijke of lichamelijke schok. Trauma en nawerking ervan. Blokkade Herorientering. Opwekking en herstel. Troost. Verwerken van schok. Verzachten van pijn.

Gewoon Biggekruid Hypochaeris radicata Cleyn havickcruyt

Op arme, zure grond. Veel insectenbezoek. Nectarplant voor dagvlinders. Drachtplant voor honingbijen, hommels en solitaire bijen.

Gewoon Herderstasje Capsella bursa-pastoris Teskens cruyt

Kruisbloemige. De vrucht(hauwtje) lijkt op het lederen herderstasje(hartje) van vroeger. Capsella betekent doosje of tasje en bursa pastoris betekent letterlijk tas van de herder. Volksnaam: Lepeltjesdief. Vroeger tegen bloedingen --> Bloedkruid genoemd, de zaden als laxeermiddel. Gorgeldrank tegen keelzweringen.

In Rusland werden de zaden gebruikt als vervangmiddel voor mosterdzaad.

Komt algemeen voor. Witte bloempjes.

Gifsla Lactuca virosa Wilde Lattouwe

Afkomst sla niet bekend, zeker niet van de gifsla. Gifsla, Bilzekruid en Gevlekte Scheerling vroeger verdovend middel. Vervanging van opium.

Grasklokje Campanularotundifolia blauw Clocxkens

Rotundifolia = rondbladig, alleen voor de onderste bladeren(vlug verwelkt!). Campanula = klokje, naar de bloemkroon.

Volksgeneeskunde: vallende ziekte. Plukken v/d bloemen onweer, regen.

Groene Munt Mentha spicata Cruysmunte

Opwekkend middel, reukwater. De gecultiveerde Pepermunt is een kruising tussen Watermunt en Groene Munt.

Groot Kaasjeskruid Malva sylvestris Groote Maluwe

Verwanten: Stokroos, Chinese Roos en Katoenplant. Vroeger als voedings- en artsenijplant. Pijnstiller(kater). ME: driftremmer. De naam heeft betrekking op de ringvormige, uit vele deelvruchtjes bestaande vrucht.

Malva, van malache, malassoo = week maken., naar de verzachtende eigenschappen(plantenslijm). Cfr Maluwe bij Dodoens.

Grote Kattestaart Lythrum salicaria Partijcke

Kattestaartfamilie. Vierkante holle, behaarde stengel. Het is een algemene plant van vochtige plaatsen, vooral langs waterkanten. Vanwege de bloeivorm wordt het kattestaart genoemd. Lythrum = geronnen bloed, en duidt op de bloedstelpende kracht van de plant. Salix = wilg, naar de bladeren van de wilg. Lijkt ook op het Harig Wilgeroosje, van het geslacht Bastaardwederik.

Geneeskracht: bloedstelpend, diarree, in de ME tegen dysenterie(stelpende looistoffen).

Gebruik: vervalsen van rood goud door de rode kleurstof(cfr Dodoens: "bloedkruid"), looimiddel.

Dodoens: Van Bastaert wederick met purpere bloemen/ diemen Parctijcke noemt. ? Goudvervalser, verfstof = Wederikpardike.

Grote Leeuwebek Antirrhinum majus Groot Drant

Sierplant met trossen van bekvormige bloemen in allerlei kleur. De orontium tegen geelzucht.

Grote Pimpernelle Sanguisorba officinalis Wilde Pimpinelle

Signatureleer: donkerrode aren bloedstelpend. Brandwonden(wortel). Sanguis = bloed, sorbere = opzuigen.

Grote Watereppe Sium latifolium Groote water Eppe

Schermbloemfamilie. Cfr Kleine Watereppe plassen, sloten en moerassen. Siu(Keltisch) = water.

Grote Wederik Lysimachia vulgaris Geel Wederick

Sleutelbloemfamilie. Op vochtige plaatsen. Geel bloementapijt. Ook Gewone Wederik genoemd.

Wederik, van Middelnederlands Wede = wilg(gelijkende bladeren).

Dodoens: bloed spuwen, rood-melizoen, vrouwelijke vloed, bloedneus, haarkleurmiddel, Geel: verfstof.

Haagwinde Calystegia sepium Groote clocxkens winde

Warkruidfamilie. Komt op vochtige, voedselrijke bodem langs heggen en struikgewassen voor. Hij heeft een onuitroeibare wortel.

Calystegia: Kalyx = kelk en stege = bedekking, kelkomvattend(slaat op de schutbladen die de kelk bedekken). Sepes = haag.

Sommigen geloofden dat als je met de bloem in je hand viel, je dan blind zou worden. De plant is stevig knoopbaar, noodraffia.

Volksgeneeskunde: laxeermiddel.

Harig Wilgeroosje Epilobium hersutum Root Wederick

Teunisbloemfamilie. Hirsutum = behaard, voor de stengel en bladeren(viltig). Voorkomen in vochtige bossen en moerassen. Gezaagde, behaarde bladeren die gelijken op die van de wilg. De bloem, geplukt, verwelkt vlug.

Het Wilgeroosje(E. angustifolium) komt ook veel voor, zie de wollige zaadvlokken in de herfst(vroeger als vulmiddel gebruikt, aanmaak van wieken). Deze soort heeft kale, gegolfde, lancetvormige bladeren.

Verse bladeren tegen ontstekingen en bloedstelpend.

Hartgespan Leonurus cardiaca Hertsghespan

Cardiaca = hart(vorm v/h blad) werking op het hart. Leonurus = leeuwestaart, naar de schijnaren.

Hertgespen = trillen van het hart/borst(hartkloppingen) v/e kind was hiervoor doeltreffend.

Haver Avena sativa Haver

Eenjarige graansoort met uitgespreide pluimen en ongesteelde bladeren.

Paardenvoedsel. "De haver niet waard zijn."

Flevos kruiden hoek: Staat ook bekend als voerhaver en pluimhaver. Haver is goed te gebruiken als spijsvertering-verbereringsmiddel, b.v. bij diarree. Het afkooksel is te gebruiken bij zware verkoudheid, het aftreksel ervan tegen verstoppingen en aambeien. Maak een warme omslag met wat azijn bij spit. Een aftreksel van het stro wordt wel tegen de hoest gebruikt. Liefst niet gebruiken bij rheuma patienten, vanwege een te hoog kiezel-gehalte.

Heelblaadjes Pulicaria dysenterica Conyza manneken

Composiet. Pulex = vlo, en Pulicaria heeft betrekking op het feit dat men de soorten van dit geslacht vroeger als bestrijdingsmiddel tegen vlooien gebruikte(eerder bij het zeldzame Klein Vlooienkruid=Pulicaria vulgaris). De geur van Heelblaadjes is citroenachtig. Dysenterica: vroeger tegen buikloop.

Heggerank Bryonia dioica Witte Bryonie

Charlatans(15,16e E) verkochten vroeger Heggerank als alruinwortel(afrodisiacum) Giftige bessen! Wortelextract laxeermiddel. Nu: reuma.

Klimplant, klimt over heggen heen "wilde wijngaard" of "wilde wingerd". Meisjes met schijfjes heggerankwortel in hun schoenen zijn voor jongens onweerstaanbaar. Bryonia nan bryo = snel groeien of spruiten(stengels snel uit de knolvormige wortelstok).

Homeopathie: mentaal(workaholic), reuma, gewrichtspijnen, pijnlijke bronchitis,

Heiligenbloem Santolens(ina) Chamaecyparissus Cypres

Arabieren oogbaden. Ontsmettend, ontwormingsmiddel, insectenbeten, geurkruid(Lavender Cotton, mottenverjager)

Heksenmelk Euphorbia esula Groot Ezula

Wolfsmelkfamilie Giftig.

Hennep Cannabis sativa Kemp

Hennepvezels, cfr kemp, touw, reeds door de Romeinen. Het zaad dient als vogelvoer en voor de bereiding van hennepolie, die in de zeepziederij wordt verwerkt. Genotsmiddelen(hasjies, marihuana en wiet), depressies en slapeloosheid.

Toepassing: Men gebruikt de gedroogde lege zaadhulsen van de vrouwelijke plant(sinsemilla) en jonge bladertoppen. 4 delen tabak op een deel sinsemilla en roken in een pijp of een sigaret, 3 stickies per dag.

Hondsdraf Glechoma hederacea Onderhave?

Lipbloemige, voorjaarsbloeier. Aangename geur.

Hederacea: klimop die langs de grond kruipt, dit werd vroeger zo gezien.

Hondsdraf zou een verbastering zijn van wond en rank(geneeskracht) of van het Hoog Duits "gunderabe"(= wonden genezer bij de Goten).

Oude benaming = hoefijzertje. Het blad ruikt bitter(specifieke geur). Paarden zijn zeer gevoelig aan dit kruid( kan tot hartzwakte lijden).

Het plantje staat op stikstof rijke bodem(nabijheid van netels), en werd soms i.p.v. hop in bier gedaan.

Signatureleer: het gebruik van de niervormige bladeren zou urinedrijvend zijn.

Gebruik:

-keukenkruid(voorjaarssalade), soep

-aangeplant als grondbedekker

-anti-netel werking

-eetlust, oogverzorging, hoofdpijn, diarree, hoest en verslijming van de ademwegen.

Hondsroos Rosa canina Wilde Roosen

Rozenfamilie. Struik, de meest voorkomende wilde roos. Rosa canina = Hondsroos.

De vruchten, rozebottels, vormen een vit. C bron (thee) ==> "sinaasappel van het noorden". Urinedrijvend middel bij nier- en blaasstenen, ook bloedzuiverend.

Mien: Geneeskrachtig en magisch. Verbreken van betovering via ritueel(zieke dieren).

Bach: Berusting, lusteloosheid, apathie. Levenloos Levendige interesse. Innerlijke motivatie. Toewijding.

Hyssop Hyssopus officinalis hysope

Heester uit Mzee-gebied, rijk aan oliestof, prikkelend van reuk en smaak. De Hyssop diende bij de Israelieten als kwast tot besprenkeling.

Onderdeel van hoestsiroop, kloosterdrank.

Jacobskruiskruid Senecio jacobaea Sint Jacobscruyt

Bloei rond St Jacobs = 25 juli. Dan maaien van onbemeste grasland Giftig (Paarden, koeien: leveraandoeningen). De koeien blijven eraf, maar eenmaal toch ervan gegeten verslaafd, lever "kaput".

Jacobsladder Polemonium caeruleum Valeriane van Griecken

Vlambloemfamilie. Sierplantje met hemelsblauwe of witte bloemen. Nu niet meer als geneeskrachtig beschouwd. De Thompson-indianen gebruikten het afkooksel als haarspoelmiddel.

Juffertje-in-tgroen Nigella damascena Nigelle van Damasco

Tot het geslacht nigelle behorende sierplant met meestal blauwe bloemen. Ranonkelfamilie. Zaden(aromatisch en kruidig) worden soms als toekruid gebruikt. De zaden ook voor spijsvertering, en darmklachten.

Kattedoorn Ononis campestris(spinosa?) Prangwortel(Eselcruyt)

Cfr Kruipend Stalkruid(O. repens). Dit wel gedoornde takken. Urinedrijvende werking. Dioscorides nierstenen.

Ononis van onos = ezel, liefhebber van kattedoorn. Spinosa, van spina = doorn.

Dodoens: Eenige heeten Eselcruyt, nae den Grieckschen naam ononis, omdat ezels heur daer geerne aan wrijven als sij teucksel hebben.

Prangwortel: naar klemmen bij het ploegen. Dodoens: De Prangwortel is een zeer lang levend gewas: twelck niet lichtelyck uitgheroyt en can worden/ ende van niet haest en vargaet: en wordt daerom van de lantluyden seer ghehaet/ ende noode gesien.

"Duivelsbedstro", omdat de duivel niet in een zacht bed mag slapen.

Kerstroos Helleborus niger Swerte Nieswortel

Ranonkelfamilie. Nieskruidgeslacht, cfr Wrangwortel, Stinkend nieskruid.

Homeopathie: Alzheimer. Bloei i/d winter, cfr naam. Niger, cfr wortelstok. Krachtig laxeermiddel(giftig). Plantlore: plant kan onzichtbaar maken.

Kleefkruid Galium aparene Cleefcruyt

Walstrofamilie. Kleverige stekeltjes op de vierkante stengels. In krans staande bladeren, zie ook het Lievevrouwebedstro(niet het Akkerbedstro). De haakjes van de plant hechten zich aan de pels van dieren en zorgen zo voor verspreiding.

Apairo = oppakken, vastpakken. Gala(geslachtsnaam) = melk, het Echt Walstro bevat een melkstremmende stof.

Volksnaam: "Duivelsnaaigaren".

Geneeskracht: De saponine is urine- en slijmafdrijvend en daarom gebruikt bij nierziekten, waterzucht en pleuritis. Bloedstelpend en haargroeimiddel.

Gebruik: surrogaatkoffie(vruchtjes), vervangcichorei(wortels), rode verfstof(wortel).

Klein Hoefblad Tussilago farfare hoofbladeren

Composiet. Bloei: II-III

Naam= hoestverdrijver(tussio en agio = hoesten en verjagen) geneeskrachtig tegen hoest(zelfs al bij de Romeinen). Farfara = meeldragend, cfr witte onderkant van de bladen(vlies). In Poperinge en Ieper noemt men de plant "paarde-poot".

Bloem is gelijkaardig met de paardebloem maar fijner en reeds in april uitgebloeid. Aan de onderkant van het blad is er een vlies ter bescherming. Dit vlies werd ook in de tondeldoos gebruikt(gedroogd=vlambaar).

Geneeskracht: longaandoeningen(cfr naam), klieraandoeningen, niespoeder tegen hoofdpijn, duizeligheid en neusverstoppingen, chronische bronchitis.

Gebruik: snuiftabak, afleren van roken.

Klein Kruiskruid Senecio vulgaris Cleyn Cruyscruyt(Grindcruyt)

Hardnekkig "onkruid". Vroeger als geneesplant, giftig(leverbeschadigend)? Kanarievogels zijn verlekkerd op deze plant("kanariekruid").

Wormdrijvende, wondhelende en slijmafscheidende eigenschappen. Kiespijn. Waardeplant voor de valse meeldauw(cfr kropsla).

Senecio, van senex= grijsaard, bloemen spoedig in zaad. Kruiskruid = een verbastering van het Duits Greiskraut( Kreuzkraut)?

Grindcruyt: bestrijden van grind = schurft).

Dodoens, ook als voedsel: Cleyn Cruyscruyt wort hier in Nederlant met ander cruyden ghelijck salaet met olie en Edick in de wintersche maenden gegeten: ende en is geen quade/ onliefflicke oft ongesonde spijse.

Kleine Brandnetel Urtica urens heete Netelen

Brandnetelfamilie. Algemeen op stikstofrijke plaatsen. De bastvezels als voorloper van katoen(neteldoek!, touw). Twee-huizig(= dioica), voor de grote. Urere = branden, voor de kleine.

De kleine is minder algemeen geworden.

Naam: "Brandende" netel. De holle haren hebben onderaan een gifklier en bovenaan een kiezelachtig puntje. Bij aanraking breekt dit puntje af en komt er een zuur vrij. Dit is een handig beschermmiddel tegen de vraatzucht van dieren.

Waardplant voor de atalantavlinder(de behaarde rupsen hebben er geen last van)

Keuken: soep, als kruidentoemaat, werkt reinigend.

Geneeskracht : reuma, nierkwalen, urinedrijvend, potentie(cfr. Romeinen), huiduitslag, lichte verbranding, gewrichtsontstekingen.

Signatureleer: haargroeimiddel, cfr de brandharen.

Kleine Klit Arctium minus Cleyn Clissen

Composiet. De vruchtjes hebben haakvormige omwindselblaadjes.

Arctium, van arktos = beer, vruchten worden met ruwe berehoofdjes vergeleken(Dodoens), lappa = vasthouden.

Volksnaam: "Bedelaarsluizen".

Klit is geneeskrachtig:

-haargroeimiddel bij de Romeinen(signatureleer cfr de vruchtjes)

-waterafdrijvend, zweetafdrijvend, jicht, reuma en bij huidaandoeningen.

Gebruik: als keukenkruid te gebruiken(wortels als schorseneren, vleesvervanger te samen met paardebloemwortel en ei).

Volksgeloof: geluksbrenger en heksenverjager, liefdeverwekkend voor de man.

Folklore: "klisseboer" = luilak die de zaterdag voor Pinksteren als laatste op de afspraak verscheen. Hij werd in het water gegooid(Oudgermaans gebruik om regen).

Kleine Ooievaarsbek Geranium pussilum Duyvenvoet

Ooievaarsbek lange snavel aan de punt v/d vrucht. Geranium - Kraanvogelsbek. De "Geraniums" = Pelargonium = Ooievaar.

Kleine Pimpernel Sanguisorba minor Tamme Pimpinelle

Cfr Grote Pimpernel, maar veeleer windbestuiver. Keukenkruid en groente. Geen bekende geneeskrachtige werking, of toch:,Wet. Naam = bloedstelpend. Goed voor de spijsvertering, jicht, rheuma, cfr Phillips

Kleverig Kruiskruid Senecio viscosus Groot Cruyscruyt

Cfr Klein Kruiskruid(Jacobskruiskruid). Senecio, van senex= grijsaard, bloemen spoedig in zaad. Kruiskruid = een verbastering van het Duits Greiskraut( Kreuzkraut)? Viscosus kleverig.

Klimopereprijs Veronica hederifolia hoenderbeet

Helmkruidfamilie. De gewone komt het meest voor. Zo hebben we ook nog de Grote-, de Akker-, de Blauwe Water Ereprijs, de Veld Ereprijs en de Beekpunge. Veronica zou van zegebrenger komen, voor de geneeskracht. Ereprijs, omwille van genezing van Franse koning(zweren).

Knolsteenbreek Saxifraga granulata Witte steenbreeck

Broedbolletjes aan de basis v/d stengel vegetatieve voortplanting.

Steenbreek(! bolletjes) volgens signatureleer een middel tegen gal- en niersteen.

Knopig Helmkruid Scrophularia nodosa Helm cruyt

Helmkruidfamilie. Vies ruikende bloemen. De vruchtjes lijken op een Romeinse helm(cfr de naam). Knopig = knopig gezwollen wortelstok, nodosa = de knopige.

Signatureleer: aambeien. Net als Vingerhoedskruid bevat de plant giftige stoffen die op het hart werken. Uit de plant werd een sterk braakwekkende en purgerende bitterstof gezuiverd. Bij huiduitslag en zweren(Scrofula = zweer) werd de plant aangewend als urinedrijvend middel. Homeopathie: opgezwollen klieren, eczeem, schurft.

Korenbloem Centaurea cyanus Corenbloemen

Vroeger via bemesting weer op het land. De randbloemen zijn een lokmiddel voor de insecten.

Rogge en korenbloemenleven in symbiose. Cyanus = azuurblauw. Nu nog in bermen.

Afkomst: Voor-Azie, Sicilie.

Volksgeneeskunde: wond- en oogmiddel, oogmiddel zels vroeger in de officiele geneeskunde.

Dodoens: "t Water van de korenbloemen ghedistilleert gheneest de roodigheydt, pijne ende weedom der ooghen als t dickwijls daarin gedruypt wordt ende de oogen daarmede gewasschen."

Kraailook Alium vineale Wildt Loock

Leliefamilie looksoort. Een van de bij ons nog een 6-tal wilde soorten(Daslook, moeslook, ).

Kranssalomonszegel Polygonatum verticillatum Smal Salomons Seghel

Leliefamilie, lancetvormige bladeren in kransen. Polygonatum = veelknoop(wortelstok)

Kruipend Zenegroen Ajuga reptans Senegroen

Lipbloemige. Vrij algemeen op vochtige, grazige plaatsen in bossen.

Ajuga van aguios = met zwakke gewrichten, dus in de oudheid gebruikt bij gewrichtsaandoeningen. Reptans = kruipend, slaat op de uitlopers. Zene of sene = oud woord = altijd, en slaat op blaadjes die groen blijven in de winter.

De zaden worden door mieren verspreid. Zenegroen bevat looistoffen, dus een oud geneesmiddel. Akkerzenegroen(A. chamaepitys) is veel zeldzamer.

Kruipende Boterbloem Ranunculus repens Enckel Booterbloemen

Ranonkelfamilie. Plaag voor boeren, de plant heeft uitlopers(kruipende!). Iets giftig, het vee laat het staan(als ze het toch eten, dan is de melk bitter en roodachtig).

Nl. naam: kwaliteit van de melk zou verbeteren als men de boterbloem op de uier van de koe stukwreef.

Kruisbladige Wolfsmelk Euphorbia lathyrus Springcruyt

Wolfsmelkfamilie giftig wit sap. "Molmoeskruid" zou de woelratten uit de tuin verdrijven. Kwade geesten uitdrijver.

Bestanddeel in hoestsiroop. Afkomst = Z. Eur. Oud ontharingsmiddel, blaren!(bedelaars). Laxeermiddel(gif!)

Kwee Cydonia oblonga Quepeeren

Gekweekt omwille van zijn vruchten(Kweepeer) gelei, koppige wijn. Cfr Dwergkwee. "Luchtververser". Kloven, brandwonden.

Lampionplant Physalis alkekengi Criecken van over zee

Jodenkers. Uit het zuiden afkomstige sierplant. Rode bessen(urinedrijvend) als een kers.

Lavendel Lavendula angustifolia Lavender

Lavendula v. wassen, was- en badwatertoevoegsel. Angusfolia = smalbladig. Cosmetica. Lavendelhoning(geneeskr.).

Lavendel = kalmerend zenuwmiddel, pijnstillend, verfrissend.

Leverbloempje Anemone hepatica Edel Levercruyt

Hepatica van hepar = lever. Anemone = wind, omdat de bloemblaadjes snel afvallen. 1626: lever, urinedrijvend, mondonstekingen,

Look-zonder-look Alliaria petiolata Loock sonder loock

Kruisbloemige, knoflookgeur maar geen lelieachtige. Vroeger een keukenkruid. Bloei:IV-VI(witte bl.)

Eetbaar(armemensenlook,poor-mens-mustard), reuk = look,ui(gekneusd blad).

Volksnamen: knoflookkruid, kleine look, heggemosterd.

Signatureleer: vroeger tegen zweren.

Geneeskracht: wormdrijvend(thee), ademwegen (bijna niet meer gebruikt)

Keuken: als waterkers, tussen sla. Mosterdsurrogaat(Garlic Mostard in Engeland).

De peterselievlinder is een trouwe bezoeker van deze plant.

Maarts Viooltje Viola odorate Tamme(welriekende) Violettencruyt

Viooltjesfamilie. Vrij zeldzaam. Parfum van de liefde, dus met sterk geurende bloemen(vroeger geurenverdringer), cfr "odorata" = welriekend.

Geneeskracht: oorpijn, reuma, astma en kinkhoest.

Volksgeloof: viooltjes brengen ongeluk.

Malrove Marrubium vulagre Malrove(Malreuvie)

Vroeger artsenijplant. Malrove = verbastering van marra = haak(kelktanden hebben een haakvormige punt). Hoestmiddel, keelpijn, vervanger van kinine,

Mansbloed Hypericum androsaemum Androsemon

Hertshooifamilie. Vrucht = zwarte bes. Hier verwilderd(sierplant).

Mansoor Asarum europaeum hazelwortel

Giftige, kruidachtige plant, met bladeren op oren gelijkend. Vroeger als artsenijplant(laxeermiddel, braakmiddel, niespoeder) en verwilderd. Heksenzalfonderdeel.

Mariadistel Silybum marianum Onser Vrouwen distel

Legende: melk van de borsten van Maria. Signatureleer: longziekte. Wel: leveraandoeningen!

Mierikswortel Armoracia rusticana Wilt Radijs

Verse mierikswortel: Uitwendig, (papomslag) gebruikt voor neuralgieen, hoofd-, kies- en ischiaspijn. Inwendig als urinedrijvend, winderigheid, slijmoplossend(hoest)

Moerasvergeet-mij-nietje Myosotis scorpioides Scorpioen cruyt manneken

Ruwbladigen. Algemene plant aan moerassen en water.

Vergeet-me-nietje: kleine blauwe bloempjes, die op blauwe ogen lijken, symbool van de liefde. Het werd wel eens gebruikt tegen oogkwalen(signatureleer?)

Muos, otis: muis, oortje voor de zacht behaarde, soepele blaadjes "Muizeoor".

Palustris: moerasplant ---> moeras en vochtige plaatsen.

Muizenoor Hieracium pilosella Middel piloselle/Naghelcruyt

Composiet, cfr Schermhavikskruid. Rozet en bladerloze bloeistengel. Viltige beharing(muis!). Oogziekten. Open wonden, koorts en ingewandstoornissen. Hieracium havik. Pilosella behaard. Hildegrad von Bingen: Museore(12e E.).

Dodoens: voor graveel en blaassteen. Naghelcruyt: vorm v/d bloem = nagel.

Volksgeloof: staar(cfr havik).

Naaldkervel Scandix pecten-veneris Naelde kervel

Schermbloemige. Pecten-veris = venuskam zeer lange gesnavelde vruchten, cfr ook Nl naam. Vroeger akker- weiland "onkruid".

Oleander Nerium oleander Oleanderboom

Nerium = naar Griekse zeegod, plant groeit aan de zee. Oleander, naar de olijfboom(blaadjes gelijkend).

Giftig(ezelsmoordenaar). Vroeger als slangentegengif( e.a.). Hartmiddel.

Paarse dovenetel Lamium purpureum doove Netelen

De Paarse is in tegenstelling tot de Gele, Witte en de Gevlekte een een- of twee-jarige plant zonder uitlopers(cfr Hoenderbeet).

Penningkruid lysimachia nummularia Penninccruyt

Sleutelbloemfamilie. Heeft kruipende, op de knoppen wortelende stengel.

Naam: De tegenoverstaande blaadjes doen enigszins aan munten of penningen denken. Nummularia = kleine munt.

In de ME als heler van honderd kwalen(Dodoens: Centimorbia), nu in de kruidengeneeskunde voor de inwendige en uitwendige genezing van wonden en zweren, bij jicht en reuma. Vroeger om de Kalander of Korenworm te verdrijven.

Perzikkruid Persicaria maculosa(oud:persicaria) Persickcruyt(Vloycruyt)

Duizendknoopfamilie. Komt algemeen voor. Zie Waterpeper. Bladeren lijken op die van de perzik

Giftig: fotosensibiliteit, bloedaandrang, huidvlekken, lever- en nierbeschadiging.

Geneeskracht: In Rusland een huismiddel tegen nierkwalen, diarree, menstruatiemoeilijkheden, uitwendig op bloedende wonden.

Gebruik: Tegen vlooien en ander klein ongedierte.

Keuken: Soms als groente, maar cfr giftig!

Dodoens: Dit cruyt hier te lande nae den Hooch Duytschen somtijds Vloycruyt gheheeten geweest/ maar meest Persickcruyt.

Pinksterbloem Cardamine pratensis Coeckoecxbloemen

Kruisbloemige. De pratensis komt meer in hooilanden voor, terwijl de palustris (ondersoort?) met witte bloemen meer in moerasgebieden voorkomt. Waardplant voor het Oranje tipje. Wordt ook Schuimkruid genoemd, omdat het een favoriete verblijfplaats is van "koekoekspog"(schuim veroorzaakt door een kevertje, de Schuimcicade). Rijk aan vitamine C(scheurbuik) en lekker.

De geslachtsnaam zou komen van het Griekse kardia voor hart, omdat de plant vroeger bij hartziekten werd toegepast. "Pratense" = van de weide. In sommige streken wordt de Pinksterbloem genoemd naar de vogel die gelijk met de bloemen van de plant verschijnen: Koekoeksbloem, Uiversbloem(ooievaar) enz.

Homeopathie: maagkramp.

Keuken: voorjaarssalade en als toekruid.

Polei Mentha pulegium Wilde Poleye

Omwille van de zeer krachtige, scherpe geur vroeger gebruikt om ongedierte te verdrijven (minthos = sterk ruiken).

Prikneus Lychnis coronaria Christus ooghen

Sierplant in boeren tuintjes.

Pronkboon Phaseolus coccineus Roomsche Boonkes

Boon met rode bloemen en blauw-rood geaderde zaden.

Provenceroos Rosa centifolia Provinsche Roosen

Gecultiveerd sinds 1596, kwamen veelvuldig in de Provence voor. Centifolia tot honderdbladige bloemen.

Ridderzuring Rumex obtusifolius Patich/Peerdick

Duizendknoopfamilie. Geen gekrulde, maar enigszins gegolfde bladeren. Soms met rode nerven.

Obtusifolius = stompbladige(/= andere zuringen). Iemand die diarree had = "an de ridder"(omwille van de bladeren).

Cfr verder Waterzuring, Veldzuring.

Robertskruid Geranium robertianum Robrechts cruyt

Ooievaarsbekfamilie. Onaangename geur bij fijnwrijven van de plant.

Signatureleer: bloedziekten cfr kleur blad(Bloedkruid, Bloedwortel).

Homeopathie: gewichtstoename(ziekte van Basedow) en inwendige bloedingen. Ook voor keel- en tandontstekingen(gorgelen).

Robert(ianum) van Latijn ruber = rood of van de Heilige Robert, die als eerste de geneeskrachtige werking ontdekte.

De naam Geranium is afgeleid van het Griekse woord voor kraanvogel of ooievaar: geranos, gesnavelde vrucht.

Rode Biet Beta vulgaris Roomsche roode beete

GanzenvoetfamileIn tal van vormen in cultuur voor de eetbare wortel- of stengelknol.(Kroot, voederbiet, suikerbiet, snijbiet)

Rode Bosbes Vaccinium vitis-idaea Rode Crakebesien

Heidefamilie. Groenblijvende dwergstruik(/= Blauwe Bosbes!). Bessen compote.

Rode Klaver Trifolium pratense Claveren

Vlinderbloemige( eiwitten). Groenbemesting, stikstof opnemer d.m.v. bacterien aan de wortel-knobbeltjes. Hoofdbezoeker = Hommel.

Niet inheems, rond 1550 door Spanjaarden ingevoerd. 3 Vs. In de heraldiek: groot bezit aan vee, grasland.

Trifolium = 3-bladig, pratense = in de weide. Symbool v/d 3-vuldigheid(St Patrick) heksen/duivel afweermiddel. Als vrouwen op een klavertje vier trappen hoofdpijn, bedrogen door hun man.

Rogge Secale cereale Rogghe

Graangewas, met slanke gebaarde, overhangende aren. Afkomstig uit Z. Europa, op grond waar tarwe niet kan gedijen.

Rolklaver(Gewone) Lotus corniculatus Steenclaveren/Wilden claveren

Vlinderbloemige. 2 + 3 blaadjes samengesteld blad. De peul is rolrond, dus Rolklaver. De Gewone Rolklaver wordt ook steenklaver genoemd(op ruige steenachtige grond). Lotus = Lotos(=klaver, lotein = bloeien), voor gewaardeerde planten bij de Grieken.

Corniculatus = hoorntjesdragend, naar de peulvruchten.

Rood Peperboompje Daphne mezereum Breet Mezereon

Brandende, scherp smakende vruchten. Homeopathie: eczeem.

Roomse Kamille Matricaria nobilis Wilde Camille

Bloemhoofdjes tegen maagstoornissen, zweetverwekkend, tegen menstruatiepijnen. De vluchtige olie wordt als toevoegsel voor bittere drankjes aangewend.

Flevos kruiden hoek: Droog de bloemen snel voor ze verkleuren. Na er een thee van gezet te hebben, werkt het kalmerend en pijnstillend, het reguleert ook de menstruatie. Men kan er goed de haren mee wassen, in het bijzonder blond haar.

Ruig Klokje Camponula trachelium Groot Halscruyt

Ruig omwille van de stijve haren op de stengel. Campanula = belletje.

Savooikool Brassica oleracea Savoye koolen

Uit Savooie ingevoerd.(gekrulde bladeren)

Schapezuring Rumex acetosella Scaeps Surckele

Duizendknoopfamilie. Hoog oxaalzuurgehalte vergiftiging bij vee mogelijk.

Schermhavikskruid Hieracium umbellatum Groot havickscruyt

Composietfamilie. Gele bloemen die alle lintvormig zijn. Er bestaan verschillende soorten havikskruiden.

Scherpe Boterbloem Ranunculus acris Enckel Booterbloemen

Ranonkelfamilie. Ook giftig, het vee laat het staan, maar in hooi is het niet schadelijk.

Naam: cfr Kruipende Boterbloem.

Volksgeneeskunde: "wegbranden" van wratten(vooral de blaartrekkende?).

Selderij Apium graveolens ?Jouffrouw merck

Schermbloemige. Groente, evenals een vorm met knolvormige wortel: de Knolselderij.

Sierpompoen Cucurbita pepo Groote Pepoenen

"Pompoen" = rijpe vrucht, sierklimplant.

Sla Lactuca sativa Tamme Lattouwe

Salade, van "sal" = zout.

Slangekruid Echium vulgare Groote wilde ossentonghe

Ruwbladige. Echis = slang. Cfr de gespleten stijl. Voor het uitkomen precies opgerolde schichten(slang!)

Dodoens: wortels zijn een tegengif voor slangen. Wortel rode verstof(schmink).

Slanke Sleutelbloem Primula eliator Witte Sluetelbloemen(Sint Peeterscruyt)

De Slanke en Gewone Sleutelbloem (Primula elatior, veris ). Sleutelbloemfam., bloeit in het voorjaar.

De slanke komt meer op koele en vochtige plaatsen voor. Primalu veris = eerstelinkje in de lente. De gewone was een geneeskruid.

Ze hebben tweerlei bloemen, een lange stijl en vrij diep in de kroonbuis zittende helmknoppen, of omgekeerd. Dit verzekert kruisbestuiving.

Geneeskracht(vroeger): verlammingen en beroerten, jicht, zenuwsterkend middel,

Signatureleer: geelzucht(cfr gele bloemen).

Sleedoorn Prunus spinosa Slehendoren

Rozenfamilie. Gedoornde struik, ook veel als heg gebruikt. Prachtig in de lente. De witte bloemen lokken met hun nectargeur de insekten aan. De dorens zijn stekelachtige verhoute twijgjes.

Van de vruchten(blauwzwarte) maakt men jam en wijn(Sleepruim). De vruchten smaken in september nog wrang(Trekkebek = volksnaam), na eerste vorst rauw te eten. Het sap van de Sleepruim is een versterkend middel.

Sleedoorndrupje: 1/2 kg sleedoornbessen, 350gr suiker, 1/4 l water, 1/2 l jenever

Het heeft sterk en hard hout, maar is klein in formaat(wandelstokken,...). Ovaal blad.

Spaanse Peper Capsicum annuum Peper van Indien

Paprika of Cayennepeper. Capsicum = kapselvormig, annuum = eenjarig. Specerij. Infectieziekten(middenooronsteking),

Speenkruid Ranunculus ficaria Cleyn Gouwe(oft Speencruydt)

Ranonkelfamilie. Hart- of niervormige bladeren. Bloem: geel, bloei: vanaf III

ficaria= vijg, dit verwijst naar de speentjes(energievoorraad voor het voorjaar) aan de wortels. In de bladoksels bevinden zich broedbolletjes, de niet fertiele planten hebben die, en zorgen voor een vegetatieve voortplanting.

De bladeren bevatten vit. C, dit is goed tegen scheurbuik, maar alleen vr de bloei te gebruiken(anders giftig protanemonine!).

Signatureleer: goed voor tegen de aambeien(cfr de naam speen) en bloedzuiverend.

Volksnamen: hageboterbloem, katteklootjes, haneklootjes.

Dodoens: Cleyne gouwe oft Speencruydt. In onse tijden/ ende wat daer voor/ heeft men de wortelkens met de aenhangende greynckens of korlenkens begoot te gebruicken om de speenen te genesen: ende men heeft dit cruydt daerom de naem Speencruydt ghegeven: want de Speenen oft Anbeien met het sap van cruydt oft van sijne wortelen met wijn oft pisse van den cranken ghemengelt zijnde/ dikwijls gewassen en genett/ worden cleynder ende in een getrocken/ ende verdroogen heel: ende pijne vergeet gantsch.

Alleen het dragen van speenkruid zou al voldoende geweest zijn.

Spelt Tricitum spelta Spelte

Op tarwe lijkende, maar grovere graansoort.

Stijve Ogentroost Euphrasia stricta Ooghentroost(Claerooge)

Helmkruidfamilie. Witte(met gele vlek op onderlip) bloemen alleenstaand in de oksels van de bovenste bladeren. Signatureleer: oogziekten, cfr Nl. naam(de Bosogentroost?), ogentroost bevat aucubine.

Euphrasia = opgewekt(omwille van de geneeskracht, of lust voor de ogen). Volksgeneeskunde: staar.

Stinkende Ballote Ballota nigra (foetida) Swerte Andoren

Lijkt op Paarse of Witte Dovenetel( "Stinkende Netel"), geneeskrachtig. ?Ballo = wegwerpen omwille v/d stank. Gelijkt op verwante geslachten (Malrove, Andoorn).

Dodoens: Serte Andoren, Swarte Malreuvie, Stinckende Andoren Dese soorte van Andoren wort in Nederlant Swarte Malreuvie oft Stinckende Andoren genoemt. Swart Andoren met saut op de beten van de verwoede Honden geleyt, gheneest die: waer in dit cruyt voor seer craechtig gehouden wort van Dioscorides.

Geneeskracht: Vroeger als versterkend middel, worm- en stuipverdrijvend, hypochondrie, hysterie. Meer bekend als middel bij jicht en podagra(Herba Ballotae). Dodoens aambeien.

Stokroos Althaea rosea Tamme Malue/Winter roosen

Sierplant, met op rozen lijkende bloemen, op stokachtige stam.

Struikhei Calluna vulgaris heide

Tijdens de bloei, in de nazomer een eldorado voor de bijen. Calluna, van kallyno = reinigen, omwille v/h vervaardigen v/d stengels tot bundels voor bezems.

Bach: Egocentrisch. Bezorgd om zichzelf. Kan niet alleen zijn. Praat konstant over zichzelf Invoelvermogen. Kan ook luisteren. Vaardigheid om te helpen. Onzelfzuchtig.

Tijmereprijs Veronica serpyllifolia Eerenprijs Wijfken

Helmkruidfamilie. Veronica zou van zegebrenger komen, voor de geneeskracht. Ereprijs, omwille van genezing van Franse koning(zweren).

Tormentil Potentilla erecta Tormentille

Vanouds een geneeskrachtige plant(looizuren in de wortelstok): darree, maagversterkend middel. Tormentil vanTormentum = koliek (kwelling,buikpijn,krampen of andere pijnen). Potentilla, van krachtig(genezend), erecta = rechtop, oprichtende stengel.

Dodoens: Oorsaecke des naems. Dit cruyt is genoemt Tormentilla, om dat het peyer van de wortel/ oft water daer die in ghesoden is geweest/ de pijne van de tanden/ die eygentlijck torment in de Romaansche talen pleegt genoemt te wesen/ verdrijven can.

Tripmadam Sedum reflexum(rupestre) Cleyn Donderbaert

Vroeger niet alleen als sierplant, maar ook als keukenkruid en in de sla. In de ME geneeskrachtige eigenschappen(stelpen van bloedingen, en genezen van zweren en open wonden).

Tuinpeterselie Petroselinum crispum ghemeyn Peterselie

Zeer oude cultuurplant(Jonge Steentijd!). Petros = rots, selimon = selderij.. Bevat etherische olien en vit. C.

Valse Salie Teucrium scorodonia Wilde Savie

Lipbloemigen met bijzondere vorm van bloemkroon(bovenlip schijnt te ontbreken), cfr Echte Gamander. Skorodon = knoflook, naar de scherpe smaak.

Varkensgras(Gewoon) Polygonum aviculare Wechgras(verckensgras, Duysentknoopmanneken)

Duizendknoopfamilie. Komt al minstens de Jonge Steentijd in de buurt van menselijke nederzettingen voor.

Aviculate, van avis = vogel, omdate ze de zaadjes graag eten. Voedsel voor varkens, alsook genezend voor dieren.

Dodoens: discorides seydt dat het sap van Duysentknoop gedroncken zijnde dichmaken ende vercoelen can. Het helpt de gene die bloetspouwen oft met bloedich braecken gequelt zijn. ( bloedspuwingen en neusbloedingen "Bloedkruid")

De naam "Weggras" van Hildegard von Bingen(ca 1150)?: Weggrass. Groeit langs wegen en paden.

Bijgeloof: vermindering van groei als men van Varkensgras zou eten.

Veldzuring Rumex acetosa Surckele

Cfr Schapezuring, maar met naar beneden gerichte voetslippen. Ook oxaalzuur(acetum = azijn)! Veld grazige plaatsen.

Keuken: (Vroeger) Toekruid bij spinazie, voorjaarsoepen.

Bijgeloof: Vlooien bij het eten v/d zaden.

Volksgeneeskunde: sap bij koorts, zaden tegen ingewandswormen, scheurbuik(verse bladeren).

Vertakte Leeuwetand Leontodon autumnalis Duyvelsbeet

Of Herfstleeuwetand. Nectarplant voor dagvlinders. Drachtplant voor honingbijen, hommels en solitaire bijen.

Vierdelig Tandzaad Bidens tripartita Boelkens cruyt Wijfken

Composiet. Bidens = tweetand, cfr naaldjes v/d vruchtjes. Vierdelig heeft extra 2 korte "tandjes". ???Veerdelig Tandzaad??? CHECK

Vijfvingerkruid Potentilla reptans Groot geel Vijfvinghercruyt

Cfr Tormentil(Rozenfamilie). De lange stengels groeien vanuit een rozet.

Vingerhelmbloem Corydalis solida Boonkens holwortel

Papaverfamile(Cfr Holwortel). Massieve knolwortel(solida) Holwortel

Vlasbekje Linaria vulgaris Wildt Vlas

Helmkruidfamilie. Vroeger Vlasleeuwenbek. Vlas omwille van de gelijkenis van de bladeren. Bek: open bloembekje = bek van de leeuw.

Geneeskracht: geelzucht en galziekten(signatureleer, cfr bloemkleur).

Nog gebruikt voor neusbloedingen, inwendige bloedingen en overdadige menstruatie.

Gebruik: cosmetica, insektenverjager, linnenstijfsel(ME)

Sproeten: "Bestrijckste met het sap van Wildt Vlas, soo sullen sy haest vergaen."

Vogelmuur Stellaria media Middel Muer

Anjerfamilie. Stellaria = kleine ster, cfr de bloem. De vogels eten graag deze groene plantjes en zaadjes, dus vogelmuur. De ronde stengel heeft aan n kant een rij haren. Op vruchtbare grond. Muur is een oud geneeskruid en wordt in de homeopathie nog steeds gebruikt bij jicht en reuma.

Wateraardbei Comarum Palustre Root Vijfvinghercruyt

Komaron = aardbeiboom, palustre = moerassig. Blaadjes lijken op hanepootjes("Waterhanepoot"). Wortelstok als dofrode kleurstof.

Als volksmiddel: buikloop(wortel). Dodoens: "onnut". Schotland: vruchten om het stremmen v/d melk te bervorderen(emmer insmeren).

Watermunt Mentha aquatica Roode water munte(Roode wilde munte)

Lipbloemige. Vooral aan waterkanten en vochtige streken. Sterke geur(minthos = sterk ruiken).

Andere namen: "kruizemunt" en "bruinheilige"(omdat het kruid bruine stengels heeft).

Andere soorten: Akkermunt(olie in thee), Groene Munt(opwekkend middel,reukwater).

De gecultiveerde Pepermunt is een kruising tussen Watermunt en Groene Munt.

Geneeskracht: maag- darmkanaal, lever- en galkwalen, ...

In vroegere tijden veel in strooisels vermengd om huizen en kerken te verfrissen. In hooibergen gedaan verdreef het de muizen.

Roode: v/h duits Ross of van paard("Paardepolei" = "Paardemunt", cfr Polei ook een muntsoort)

Waternavel Hydrocotyle vulgaris Water Navelcruyt

Blad navelachtig verdiept, onderzijde de bladsteel. Hydor = water, en kotyle = beker of navel.

Waternavel als schuldige vroeger bij schapeziekten, wellicht de leverbot. Wel: bloederige ontlasting en maag-darmontsekingen(bevat brandende scherpe stof). De kinderen gebruikten de ronde blaadjes als geld bij hun spelletjes.

Waterzuring Rumex hydrolapathum Waterpatich(Groot patich)

Cfr Veldzuring. Ook voor scheurbuik, Rumex = zuring, lans(cfr bladeren)

Dodoens: Van de soorten van Patich/ ende Surckel: Groot patich oft Water-patich. Volgens hem is Patich eenen naem die van de Latijnschen of Grieckschen Lapathon verdraeyt is/ ende tot sommige plaatsen ook Peerdic.

WNT: Patik, van lapatica, een bijvorm van lapathium, waarvan het Middelnederlandse Lapathen(Ridderzuring) = Dodoens!

Wegdistel Onopordum acanthium Witte Wech Distel

Tot 3m hoog, soms als sierplant. Vroeger medicanaal, de vette olie uit de zaden voor lampen, bebeharing als ovulmateriaal voor kussens.

Onos = ezel, porde = (darm-)wind, Plinius winderigheid bij ezels.

Wijfjesvaren Athyrium filix-femina Varen manneken

Wortel zou op een vrouwenfiguur moeten gelijken. Dubbel, licht 3-voudig geveerd.

Wijnruit Ruta paraveolens Tamme Ruyte

Geneeskruid bij de benedictijnermonniken. Wijnachtige geur. Oogklachten bij vermoeidheid, reuma,

Wijnstok Vitis vinifera Wijngaert

Klimplant met witte of blauwe druiven.

Bach: Overheersend en onbuigzaam. Eer- en heerszuchtig. Meedogenloos. Autoritaire macht Ware autoriteit. Wijze, begrijpende leraar of leider. Inspirator. Alleen autoritair in noodsituaties.

Wilde Akelei Aquilegia vulgaris Akeleyen

Bestuiver = hommels. De naam komt van het oud Germaanse woord ak = scherp(cfr sporen v/d bloemen). Giftige blauwzuurverbinding, vroeger als geneeskruid.

Wilde Bertram Achillea ptarmica Wilden Bertram

Composiet, cfr Gewoon Duizendblad. Ptarmica = niezen, wortel als niesmiddel omwille v/d scherpe smaak(16e E.).

Wild Kattekruid Nepeta cataria Cattecruyt

Trekt katten aan, +- muntgeur. Oud geneeskruid Nepeta(Etrurie).

Wilde Marjolein Origanum vulgare grove Marioleyne

Lipbloemige. Krachtig aroma. Vroeger als geneeskruid, minder in de keuken. De gekweekte is van een ander geslacht.

Goed tegen het herpesvirus(in onderzoek)!

Wilde Narcis Narcissus pseudonarcissus geel Sporckelbloemen

De bol bevat bitterstoffen en alkaloiden, die bij de mens tot vergiftingen kan leiden. Narcissus werd verliefd op zijn eigen spiegelbeeld.

Wildemanskruid Pulsatilla vulgaris Cueckenscelle

Zeer zeldzaam, in de kalkstreek. Giftig, wel in de homeopathie(constitutiemiddel, de hele mens beinvloedend). Naam door het harig uiterlijk?

Wit Vetkruid Sedum album Bladeloose

Vetplantenfamilie, cfr Muurpeper. Nu als keukenkruid(salades, gekookt). Vroegers als kompres.

Witte Klaverzuring Oxalis acetosella Coeckoecks broot

Klaverzuringfam., bloei: IV-V(wit). Heeft kleistogame bloemen en ook voortplanting via de wortelstok. Het zuur = oxaalzuur, wat in grote hoeveelheden slecht is voor de nieren. Zie ook het oxaalzuur(=zuringzuur, gebruikt tegen roestvlekken) in de sleedoornvrucht. Dit plantje is geen familie van de klaver. De ridders smeerden hun wapens in met oxaalzuur om ze "onfeilbaar" te maken. Het zuur zou bescherming brengen tegen heksen. De blaadjes hebben een "slaapstand", ze kunnen zich laten hangen tegen de zon, en bevatten vitamine C wat goed is tegen scheurbuik. De tere witte, rood geaderde bloempjes bevatten nectar als ze onderaan geel zijn. Bij rijpe zaadjes knakken deze open en zorgen alzo voor verspreiding.

Geneeskracht: bloedzuiverend, koortswerend, urinedrijvend, sproeten, menstruatiebevorderend, bloedstelpend(als pasta).

Signatureleer: hartkwalen, naar de hatvormige blaadjes. Volksgebruik: liefdesdrank. Oudtijds: wapens onfeilbaar.

Gebruik: smaakmaker, Indianen lieten hun paarden dit eten om sneller te lopen, in frisse limonades, roestvlekkenverwijderaar, afbijtmiddel.

De volksnaam Alleluia heeft te maken met de Paastijd(bloei, dan ook zang Alleluia).

Koekoeksbrood(cfr Dodoens): De koekoek zou het kruid eten, bloeit ook vroeg, cfr koekoeksbloemen. Ook Koekoekslook(zuur).

Witte Lelie Lilium candiolum Witte Lelien

Cfr Roggelelie of Oranjelelie, Turkse lelie. Deze sierplant?

Witte Mosterd Sinapis alba Tamme Mostaert

Kruisbloemige, zoals de Herik= Sinapis arvensis(inferieure mosterd hiervan, mosterdgas).

Witte Munt Mentha suaveolens Witte water Munte

Lipbloemige. Sterke geur(minthos = sterk ruiken).

Andere soorten: Akkermunt(olie in thee), Groene Munt(opwekkend middel,reukwater).

De gecultiveerde Pepermunt is een kruising tussen Watermunt en Groene Munt.

Witte Raap Brassica rapa Rapen

Kruisbloemige, zoook Zwarte Mosterd(Brassica nigra).

Witte Rapunzel Phyteuma spicatum Groote Raponcelen

Klokjesfamilie. Raapvormige wortel.

Wolfspoot Lycopus europaeus water Andoren

Lipbloemige. Naam naar de bladeren. Lykos = wolf, pous = wolf. Vroeger: darmverstoppingen, geelzucht.

Zigeuners: wolfspoot + ijzervitriool donker uiterlijk aan geroofde kinderen. Zwarte kleurstof wol en zijde kleuren.

Zachte ooievaarsbek Geranium molle Duivenvoet

Zacht, omwille van de zavhte beharing van de stengels en bladeren. Cfr Robertskruid.

Zevenblad Aegopodium podograria Gheraerdt/Sevenbladt

Schermbloemige. Aegopodium = geitevoet, cfr vorm blad. Podagraria = voetjicht(goed tegen de kwaal). Ook kalmerend, tegen jicht en reuma.

Het zevenblad werd vroeger in sla verwerkt, dus eetbaar(Vit. C).

Opgepast, het zou allergische huidreacties kunnen veroorzaken(recent verschijnsel).

Zevenboom Juniperus sabina Savelboom

Heesterachtige boom, kegeldragend. Giftig! (Bruikbaar produkt voor hersendoorbloeding)

Zilverschoon Potentilla anserina Ganserick

Rozenfamilie(cfr ganzerik). Gele bloempjes op de kruipende stengels. Blad gelijkt op dat van lijsterbes, onderkant is grijs.

Potens = machtig(geneeskracht), anserina = van de ganzen(bladeren = ganzevoer, daarom ook "ganzerik" genoemd).

Giftig: de niet gekookte wortel(giftig voor paarden, niet voor andere dieren)

Geneeskracht: diarree, maag- en darmpijn, menstruatiepijnen, gal-aandoeningen.

Keuken: wortelstok werd gekookt, daarom zelfs aangeplant.

Dodoens: In Brabant heet dit cruyt Ganserick; in Hooch Duytschland Grensich/ ende Genserich: in Vranckrijck Argentine. Den Latijnschen naem is nu Argentina, oft Potentilla: somtijts oock Agrimonia silvestris, oft Tanacetum silvestre, dat is Wilde Agrimonie/ oft Wilde Reinvaer.

Zwarte Bes Ribes nigrum Swerte Aelbesien

Cfr Aalbes. Ook: "cassisbes", "zwarte joannesbes"., "zwarte aalbes". Cfr "creme de cassis", witte Bourgognewijn + cassissiroop.

Dodoens: geneeskrachtig(overvloedig lang de Dijle in elzenbossen).

Onderzijde v/d bladeren kliertjes cassisaroma.

De veelvuldige componenten zorgen voor: licht urinedrijvend, jicht, reuma, maagzuur, elasticiteit v/d aderlijke bloedvaten.

Vroegr dus aanwezig in de boerentuintjes.

Zwarte Mosterd Brassica nigra Tamme Mostaert

Het ronde zaad is donkerbruin. Mosterdolie marinades, kruidenmengeling.Geneeskruid sedert de Romeinen(reuma, spijsvertering). Te veel = giftig.

Zwarte Nachtschade Solanum nigrum Nascaye(Hofnascaye)

Giftig(solanine in de onrijpe bessen) . Cfr Aardappel, Bitterzoet, bilzekruid, doornappel,

Lokker van choloradokevers ipv aardappel.

Farmacie: progesteron(geslachtshormoon) en prednison(bijnierschorshormoon).

Solanum, van solari = bedaren, pijnstillen. Naam in de M.E. Nachtschaduwe(plant was belichaming van een demon)

Dodoens: sommige noemen t ook Morella.( naar Morelle noir)

Dodoens: Onder de geslachten van Nascaye oft Solanum is het eerste en gemeynste Tam/ dat wij in dit Capittel bechrijven sullen: de andere zijn wildt. werd de plant gegeten?, wel volgens Discorides(als salade, dus wellicht niet de bessen), en tam/hof duidt hier ook op.

Zwarte Toorts Verbascum nigrum Swert Wollecruyt

Helmkruidfamile, cfr Koningskaars, Mottenkruid.

Zwartmoeskervel Smyrnium olusatrum Groote Eppe

Schermbloemige. Groentenplant vanuit Z. Europa(wortel). Hier verwilderd.